Diyarbakır, günümüzde içine düştüğü durumun aksine, geçtiğimiz yüzyılın başlarına dek önemli sanayi ve ticaret merkezleri arasında önde gelen merkezlerden bir tanesiydi. Sözgelimi, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası’nın öncülü olarak kabul ettiğimiz Diyarbakır Ticaret Meclisi’nin 1883 yılında kurulmuş olduğunu Diyarbekir Salnameleri adlı tarihi derlemeden öğreniyoruz. Bu belgeye göre Diyarbakır Ticaret Meclisi’nin ilk yönetim kurulu aşağıdaki isimlerden oluşmuştur:
Başkan Hacı Mehmed Efendi, Üyeler; Mehmed Efendi, Hacı Hasan Ağa, Kirekos Efendi, Osib Efendi, Hacı Ahmed Efendi, Tomas Efendi, İstepan Efendi ve Karapet Efendi
Ticaret Meclisi’nin üyelerinin çoğunun gayrimüslimlerden oluşmasını da, Diyarbakır'ın aynı zamanda tarihte kozmopolit metropol bir kent kimliğine sahip olduğunu gösteren bir örnek olarak görmek gerekir.
Ticaret Meclisi, daha sonra çıkartılan odalar kanunu uyarınca 1907 yılında Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası adını almış ve faaliyetlerine günümüze dek bu adla devam etmiştir. Oda’nın ilk başkanı Muharremzade Bekir Bey, ilk Genel Katibi (Genel Sekreter) ise Mehmet Ziya Bey ( Büyük Düşünür Ziya Gökalp ) dir.
Bugün Faal Üye sayısı 6.500'e ulaşan Odamızın, gelişen altyapı imkânlarına koşut olarak sunmakta olduğu hizmetleri artmakta ve çeşitlenmektedir.
Oda üye ilişkileri yanında, ilimizin ve bölgemizin genel ve temel ekonomik sorunları kapsamında da etkin çalışmalara girilmekte, bu yönde de yararlı hizmetler üretilmektedir.
16 Meslek grubunun katılımıyla oluşan Odamız, halen kendi adıyla anılan ticaret merkezinin bir bloğunda hizmet vermekte, ancak 2008 yılı başı itibariyle kendi eski tarihine ve Diyarbakır’ın imajına yaraşan tarihi bir binaya taşınmış olacaktır.
Odamıza kayıtlı üyelerin fonksiyonlarına göre dağılımında, % 60 şahıs firmaları (gerçek kişiler) %36'sını sermaye şirketleri ve geriye kalan %4'ü ise kooperatiflerden oluşturmaktadır. Bunlar içerisinde anonim şirket oranı %3.4 gibi düşük bir düzeyi temsil eder. Ancak, son yılardaki sermaye ve yatırım hareketlerine bağlı olarak, anonim şirket sayısında nispi bir artış yaşanmakta ve 2000 yılındaki kayıtlı A.Ş. sayısı 354 adede yükselmiş bulunmaktadır.
Üyelerin, ildeki yerleşme kademelerine göre dağılımında, %82 oranıyla en büyük payı Diyarbakır merkez ilçe almaktadır, arkasından %4.5'lik üye payı ile Silvan gelirken, Silvan ilçesini sırasıyla Bismil, Ergani ve Lice ilçeleri izlemektedir. Ve toplam 6500 kayıtlı üye içerisinde en az sayıya, 6 üye kaydıyla Kocaköy ilçesi sahip bulunmaktadır.
